عبد الرحمن جامى
9
مرقع نى نامه جامى ( فارسى )
در طومار بقعهء شيخ صفى الدين اردبيلى كه در سال 1171 ه براى ثبت سياههء موجودى اموال آنجا به درخواست متولّى باشى تهيه شده دربارهء علت كمبود كتابهاى خطّى توضيح داده شده است : دفعهء اول كه [ نادر شاه ] به تسخير شيروان مىرفت بعد از زيارت [ بقعهء شيخ صفى ] به سير چينىخانه و كتابخانه آمده مقالهء حضرت شيخ عليهالرحمه را طلبيده بعد از ملاحظهء كتب مذهّب مصوّر مقاله را با دوازده جلد كتاب مقطّع 27 برداشت كه در اسفار ملاحظه نمايد و به خوانين نيز تكليف برداشتن كتاب نمود . از آن جمله ميرزا مهدى خان منشىباشى نيز سه مجلد برداشت . 28 كتابخانه و همهء اموال بقعهء شيخ صفى موقوفه بوده است ، ولى نادر شاه در استملاك و خارج كردن موقوفات از تصرّف وقف مخصوصا در مورد تأمين هزينههاى ضرورى كشورى و لشكرى بىپروا بود ، چنان كه در زمان او دفترى براى ثبت موقوفات به نام « رقبهء نادرى » به دلخواه ترتيب داده شده بود و طبق آن عمل مىشد 29 و به نوشتهء جابرى انصارى : مگر كس از جان و خانمان گذشته بود كه نام ملك وقف برد . 30 بنا بر منابع روسى ميرزا مهدى خان هنگام بازگشت سپاه نادر از هند قطعات خطّ و نقّاشى و بعضى از كتابهاى ارزندهاى را كه سربازان به همراه داشتند از آنان خريدارى كرده بوده است . 31 ميرزا مهدى خان كتابخانهء خود را وقف عامّ نموده بود . در مجموعهء منشآت و نامههاى ميرزا مهدى خان معروف به مخزن الانشاء صورت وقفنامهء كتابخانه ، كه ضمن عبارات آن با توريه و ايهام و تعميه از برخى از كتابها نام برده ، آمده است . به دنبال شورشها و آشوبهايى كه پس از كشته شدن نادر شاه ( 1160 ه ) در پيوست معلوم نيست كه بر كتابخانهء ميرزا مهدى خان چه گذشته است . چنان كه خود ميرزا مهدى خان هم به دنبال زوال دولت مردمستيز نادرى ، و پريشانى و بر كنارماندگى دولتمداران نادر ، سالهاى واپسين عمر را در كنج عزلت و عافيت چنان خاموش و گمگشته نام سپرى ساخت و چون زنده مردگان به فراموشى پيوست و از ياد ابناء زمانه برفت كه تاريخ وفات او در روايات گوناگون با اختلاف دو دهه از سال 1162 تا 1182 ه ، ثبت شده است . 32 آنچه مسلّم است ميرزا مهدى خان دست كم تا سال 1174 ه ، كه آخرين تاريخ مهرى است كه ازو ديدهام و بر همين مرقّع است ، زنده بوده است . طبق گزارشهاى مأموران دولت روسيّه كه اخيرا انتشار يافته به دستور فتحعلى شاه كتابخانهء ميرزا مهدى خان از وارثان او خريدارى شد و ضميمهء كتابخانهء سلطنتى گرديد . 33